تاکید رهبر شهید بر توسعه ترانزیت چرا نباید رقابت کریدورها را ببازیم؟
بازسازی خانه: رهبر شهید بارها توسعه ترانزیت و شبکه ریلی را یکی از مزیت های راهبردی ایران دانستند و بر سودجستن از موقعیت ژئوپلیتیکی کشور برای پیشرفت جایگاه اقتصادی و منطقه ای تاکید کرده اند.
به گزارش بازسازی خانه به نقل از مهر، در معادلات جدید اقتصاد جهانی، رقابت کشورها دیگر فقط بر سر منابع انرژی، تولید کالا یا بازارهای مصرف نیست؛ بلکه کانون رقابت به کریدورهای حمل و نقل، مسیرهای ترانزیتی و شبکه های ریلی منتقل شده است. امروز هر کشوری که بتواند مسیرهای امن، سریع و کم هزینه برای جابه جایی کالا فراهم آورد، سهم بیشتری از تجارت منطقه ای و بین المللی را به خود اختصاص خواهد داد؛ موضوعی که برای ایران، باتوجه به موقعیت منحصربه فرد جغرافیایی و ژئوپلیتیکی، اهمیتی دوچندان دارد.
«ترانزیت بار بین المللی» حالا یکی از مهم ترین فاکتورهای توسعه پایدار و قدرت اقتصادی کشورها شمرده می شود. شبکه های حمل و نقل ریلی، جاده ای، دریایی و هوایی، علاوه بر تسهیل تجارت، به ابزاری برای افزایش نفوذ اقتصادی و حتی پیشرفت امنیت ملی تبدیل گشته اند. از همین رو خیلی از کشورها طی سالیان اخیر سرمایه گذاری های گسترده ای برای تبدیل شدن به گره های اصلی ترانزیت جهانی انجام داده اند.
ایران هم بواسطه قرار گرفتن در چهارراه ارتباطی شرق و غرب و شمال و جنوب، برخورداری از ۱۵ همسایه بوسیله مرزهای زمینی و دریایی، دسترسی هم زمان به دریای خزر، آسیای میانه، قفقاز، خلیج فارس، تنگه هرمز و سواحل مکران، از ظرفیتی برخوردار می باشد که کمتر کشوری در منطقه از آن بهره مند است.
قرار گرفتن ایران در راه اتصال شرق به غرب و شمال به جنوب، این کشور را به کوتاه ترین، امن ترین و اقتصادی ترین مسیر حمل و نقل کالا میان بخش مهمی از جهان تبدیل نموده است؛ موقعیتی که پیشینه تاریخی آن هم در جاده ابریشم و نقش ایران به عنوان شاهراه تجارت جهانی ریشه دارد.
جنگ تحمیلی سوم چه درسی برای ترانزیت ایران داشت؟
برخلاف درآمدهای حاصل از خام فروشی نفت و منابع طبیعی که وابسته به نوسانات بازار جهانی است، توسعه کریدورهای ترانزیتی می تواند منبعی پایدار برای درآمدهای ارزی کشور ایجاد نماید. از طرف دیگر، کریدورهای حمل و نقل فقط مسیر جابه جایی کالا نیستند، بلکه زیرساخت های راهبردی اقتصاد، امنیت و دیپلماسی محسوب می شوند.
در واقع هرچه وابستگی اقتصادی کشورها بوسیله شبکه های حمل و نقل، زنجیره های تامین و تجارت مشترک افزایش یابد، هزینه بروز تنش و درگیری هم بیشتر خواهد شد. از همین رو، خیلی از کارشناسان، توسعه کریدورهای بین المللی را علاوه بر یک پروژه اقتصادی، ابزاری برای تقویت امنیت منطقه ای و کاهش احتمال بروز منازعات می دانند.
تحولات ماه های اخیر و وقوع جنگ تحمیلی سوم هم بیشتر از هر زمان دیگری اهمیت این مورد را آشکار کرد. ایجاد اختلال در تردد کشتی های تجاری از تنگه هرمز و افزایش نگرانی شرکت های بین المللی حمل و نقل، بار دیگر نشان داد اتکای صرف به مسیرهای دریایی، اقتصاد کشور را در شرایط بحرانی صدمه پذیر می کند و توسعه کریدورهای ریلی و زمینی جایگزین، ضرورتی انکارناپذیر است.
بازخوانی تأکیدات رهبر شهید بر توسعه ترانزیت
اهمیت توسعه ترانزیت، سال ها پیش مورد تاکید رهبر شهید انقلاب هم قرار گرفته بود. ایشان بارها در دیدارهای مختلف، موقعیت ممتاز جغرافیایی ایران را یکی از ظرفیتهای مغفول کشور دانسته و بر گسترش زیرساخت های حمل و نقل، خصوصاً خطوط ریلی، تاکید کرده بودند.
حضرت آیت ا... خامنه ای در سخنرانی ۱۱ آبان ۱۴۰۱ با انتقاد از کم کاری دولت های مختلف در توسعه خطوط ریلی فرمودند: «از لحاظ موقعیّت جغرافیایی؛ ما چهارراه ارتباطات شرق و غرب و شمال و جنوبیم... ما یک معبر ترانزیت خیلی پیشرفته و خوبی می توانیم در جهان باشیم... احتیاج دارد به خطوط راه آهن... مکرّر در دولت های مختلف راجع به خطوط ریلی تاکید کرده ام، متاسفانه کوتاهی شده... ما بایستی در زمینه رفت وآمدها و حمل و نقل بتوانیم جایگاه خودمان را پیدا نماییم.»
این بیانات نشان داده است نگاه رهبر شهید به توسعه ترانزیت، فقط یک رویکرد اقتصادی نبود، بلکه آنرا قسمتی از راهبرد کلان کشور برای پیشرفت جایگاه ایران در مناسبات منطقه ای و بین المللی می دانستند.
چابهار - زاهدان؛ حلقه طلایی کریدور شرق با حمایت رهبر شهید
تأکید رهبر شهید تنها در سطح سفارش باقی نماند. یکی از مهم ترین نمونه های این حمایت، پروژه راه آهن چابهار - زاهدان بود؛ پروژه ای که به عنوان حلقه نخست اتصال بندر اقیانوسی چابهار به شبکه ریلی کشور، نقش تعیین کننده ای در ایجاد کریدور شرق ایران دارد.
در سال ۱۳۹۸، رهبر شهید با اختصاص ۳۰۰ میلیون دلار از منابع صندوق توسعه ملی برای تکمیل این پروژه موافقت کردند؛ اقدامی که نقطه عطفی در تامین مالی این طرح راهبردی به شمار می رفت.
این حمایت در سال ۱۴۰۱ هم ادامه یافت و با اعطای مجوز استفاده از منابع حاصل از تهاتر نفت برای اجرای پروژه های مهم حمل و نقل، راه آهن چابهار - زاهدان هم در لیست طرح های مشمول این منابع قرار گرفت. بنابراین، بخش مهمی از دغدغه تامین مالی پروژه مرتفع شد و زمینه برای تسریع عملیات اجرائی آن فراهم آمد.
در کنار تحولات امنیتی منطقه، تشدید تحریم های نفتی، محدودیت های ارزی و نوسانات بازارهای جهانی هم اهمیت درآمدهای ترانزیتی را بیشتر از گذشته نمایان کرده است. امروز درآمد حاصل از ترانزیت، تنها یک منبع اقتصادی نیست، بلکه ابزاری برای کاهش وابستگی به درآمدهای نفتی و افزایش تاب آوری اقتصاد کشور در مقابل تحریمها شمرده می شود.
از سوی دیگر، توسعه شبکه های حمل و نقل داخلی هم نقشی فراتر از اقتصاد دارد. اتصال مؤثر استانهای مختلف به شبکه های ریلی و جاده ای، ضمن افزایش تعاملات اقتصادی و اجتماعی، باعث تقویت انسجام ملی، تحقق اهداف آمایش سرزمین و کاهش ضعف مناطق مرزی خواهد شد.
رقابت آینده جهان بر سر کریدورهاست؛ سهم ایران کجاست؟
واقعیت آن است که آینده تجارت جهانی بیشتر از هر زمان دیگری بر محور کریدورهای حمل و نقل شکل خواهد گرفت. از کریدور میانی گرفته تا پروژه های ریلی جنوب آسیا و سرمایه گذاری های کلان کشورهای حوزه خلیج فارس در توسعه بنادر، خطوط ریلی و مسیرهای ترانزیتی، همگی مبین آن است که رقابت آینده، رقابت بر سر تصاحب مسیرهای حمل و نقل خواهد بود.
در چنین شرایطی، هرگونه تاخیر در تکمیل پروژه های راهبردی ایران، خصوصاً کریدورهای ریلی شرق و شمال - جنوب، می تواند موقعیت های باارزش اقتصادی را در اختیار مسیرهای رقیب قرار دهد؛ مسیرهایی که در صورت تثبیت، برگرداندن سهم ایران از بازار ترانزیت منطقه، خیلی دشوار و پرهزینه خواهد بود.
از همین رو، تحقق تأکیدات رهبر شهید در رابطه با گسترش زیرساخت های ترانزیتی، امروز بیشتر از هر زمان دیگری به یک ضرورت راهبردی برای اقتصاد، امنیت و جایگاه ژئوپلیتیکی جمهوری اسلامی ایران تبدیل گشته است؛ ضرورتی که می تواند ایران را از یک مسیر عبوری، به یکی از بازیگران اصلی زنجیره تجارت جهانی بدل کند.
کریدورها چطور معادلات جنگ و صلح را تغییر می دهند؟
هرچند کارشناسان اعتقاد دارند نمی توان ادعا کرد که کریدورهای ترانزیتی به تنهایی مانع بروز جنگ می شوند، اما بدون تردید یکی از مؤثرترین عوامل در کاهش احتمال درگیری ها به شمار می روند. هرچه سطح تعاملات اقتصادی، تجاری و اجتماعی میان کشورها افزایش یابد، هزینه های سیاسی و اقتصادی جنگ برای طرفین سنگین تر خواهد شد و بنابراین، انگیزه حفظ ثبات و ادامه همکاریهای منطقه ای تقویت می شود.
مروری بر تاریخ هم نشان داده است خیلی از قدرت های بزرگ جهان، توسعه و انسجام خودرا بر پایه شبکه های گسترده حمل و نقل بنا کرده اند. امپراتوری های هخامنشی، ساسانی و روم با اتکا به مسیرهای پیشرفته ترابری توانستند ارتباط میان مناطق مختلف قلمرو خودرا حفظ نموده، تجارت را گسترش دهند و انسجام سرزمینی را تقویت نمایند.
این روند در دو قرن گذشته هم با توسعه حمل و نقل مکانیزه، خصوصاً شبکه های ریلی و دریایی، شتاب بیشتری گرفت و زمینه ساز جهش اقتصادی کشورهای اروپایی، آمریکا، روسیه و بریتانیا شد. در مقابل، ایران به علت ضعف حکمرانی در دوره های قاجار و پهلوی و سپس تحولات ژئوپلیتیکی ناشی از جنگ سرد، نتوانست جایگاه تاریخی خودرا در شبکه حمل و نقل بین المللی حفظ کند؛ جایگاهی که امروز اهمیت آن در قالب رقابت بر سر کریدورهای مدرن بیشتر از هر زمان دیگری نمایان شده است.
بر این اساس، توسعه کریدورهای ترانزیتی فقط به مفهوم راه اندازی یک مسیر حمل و نقل نیست، بلکه زمینه ساز ایجاد زنجیره های اقتصادی، صنعتی و تجاری در امتداد این مسیرهاست. کشورهایی که در کریدورهای بین المللی قرار می گیرند، می توانند با استفاده از مزیت های ترانزیتی، صنایع، مراکز لجستیکی، بنادر خشک و شهرک های صنعتی خودرا توسعه دهند و دسترسی گسترده تری به بازارهای جهانی پیدا کنند.
به همین دلیل، در ادبیات توسعه، مفهوم «کریدور اقتصادی» جایگاهی فراتر از یک مسیر ترابری دارد؛ مفهومی که حمل و نقل را به موتور محرک سرمایه گذاری، تولید، اشتغال، صادرات و رشد پایدار اقتصادی تبدیل میکند و می تواند مزیت های ژئوپلیتیکی کشورها را به موقعیت های ماندگار اقتصادی تبدیل سازد.
خلاصه اینکه قرار گرفتن ایران در راه اتصال شرق به غرب و شمال به جنوب، این کشور را به کوتاه ترین، امن ترین و اقتصادی ترین مسیر حمل و نقل کالا میان بخش مهمی از جهان تبدیل کرده است؛ موقعیتی که پیشینه تاریخی آن هم در جاده ابریشم و نقش ایران به عنوان شاهراه تجارت جهانی ریشه دارد. بنابراین، بخش مهمی از دغدغه تأمین مالی پروژه مرتفع شد و زمینه برای تسریع عملیات اجرائی آن فراهم آمد. هرچند کارشناسان اعتقاد دارند نمی توان ادعا کرد که کریدورهای ترانزیتی به تنهایی مانع بروز جنگ می شوند، اما بدون تردید یکی از مؤثرترین عوامل در کاهش احتمال درگیری ها به شمار می روند.
منبع: remont.ir
این مطلب را می پسندید؟
(0)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب