چابهار - زاهدان پروژه ای که گرفتار تغییر مکرر وعده های صادق است
بازسازی خانه: جنگ 40 روزه و محدودیت های دریایی، ضرورت توسعه کریدورهای جایگزین را بیشتر از گذشته آشکار کرد؛ با این وجود، راه آهن راهبردی چابهار - زاهدان بازهم میان وعده های مکرر افتتاح بلاتکلیف مانده است.
به گزارش بازسازی خانه به نقل از مهر، تحولات امنیتی و اقتصادی اخیر منطقه و تجربه محدودیت های اعمال شده بر مسیرهای دریایی جنوب ایران، بار دیگر اهمیت موقعیت جغرافیایی و ظرفیتهای ژئوپلیتیکی کشور را در معادلات تجارت و حمل و نقل بین المللی به معرض نمایش گذاشته است. جنگ ۴۰ روزه و اعمال محدودیت و محاصره دریایی از جانب آمریکا در جنوب ایران، نشان داد که اتکای صرف به مسیرهای محدود حمل و نقل و تجارت خارجی تا چه اندازه می تواند اقتصاد کشورها را در معرض فشارهای سیاسی و امنیتی قرار دهد.
در چنین شرایطی، توسعه مسیرهای جایگزین، تکمیل زیرساخت های راهبردی و ایجاد شبکه های متنوع حمل و نقل، دیگر صرفا یک برنامه عمرانی یا اقتصادی نیست، بلکه به ضرورتی برای صیانت از منافع ملی و کاهش آسیب پذیری کشور در مقابل فشارهای خارجی تبدیل گشته است.
جنگ ۴۰ روزه لزوم تکمیل کریدورهای راهبردی ایران را آشکار کرد
برخورداری از موقعیت جغرافیایی مناسب به تنهایی برای تبدیل شدن به یک بازیگر اثرگذار در تجارت بین المللی کافی نیست. آن چه این مزیت را به قدرت اقتصادی و ژئوپلیتیکی تبدیل میکند، وجود زیرساخت های کارآمد، مسیرهای امن، سریع و اقتصادی و امکان جابه جایی مستمر کالا میان مبدأ و مقصد است ایران به علت برخورداری از موقعیت جغرافیایی منحصربه فرد و قرار گرفتن در محل اتصال کریدورهای مهم منطقه ای و بین المللی، ظرفیت قابل توجهی برای ایفای نقش محوری در ترانزیت کالا میان کشورهای مختلف دارد. دسترسی به آب های آزاد از راه سواحل جنوبی، هم جواری با کشورهای مختلف و قرار گرفتن در راه ارتباطی شرق به غرب و شمال به جنوب، مزیت هایی هستند که در صورت تکمیل زیرساخت های حمل و نقل، می توانند جایگاه ایران را در زنجیره تجارت منطقه ای و جهانی ارتقا دهند.
با این حال، برخورداری از موقعیت جغرافیایی مناسب به تنهایی برای تبدیل شدن به یک بازیگر اثرگذار در تجارت بین المللی کافی نیست. آن چه این مزیت را به قدرت اقتصادی و ژئوپلیتیکی تبدیل میکند، وجود زیرساخت های کارآمد، مسیرهای امن، سریع و اقتصادی و امکان جابه جایی مستمر کالا میان مبدأ و مقصد است. از همین رو، ساخت، تکمیل و بهره برداری از پروژه های نیمه تمام و راهبردی حمل و نقل، بخصوص طرح های ریلی و کریدوری، باید در زمره اولویت های اصلی کشور قرار گیرد.
نکته مهم در این مورد آنست که توسعه کریدورهای ترانزیتی ایران نباید صرفا با هدف افزایش درآمدهای داخلی دنبال شود، بلکه باید به شکلی برنامه ریزی شود که کشورهای همسایه و سایر شرکای تجاری نیز منافع اقتصادی مشخصی از استفاده از این مسیرها به دست آورند. هنگامی که یک کشور بتواند قسمتی از تجارت خارجی خویش را از مسیر ایران با هزینه کمتر، سرعت بیشتر و امنیت بالاتر انجام دهد، منافع اقتصادی مشترکی میان طرفین شکل می گیرد؛ منافعی که حفظ و تداوم آنها می تواند به عاملی بازدارنده در مقابل تلاشهای سیاسی برای محدود کردن جایگاه ترانزیتی ایران تبدیل گردد.
کریدورهای ترانزیتی؛ سپر اقتصادی ایران در مقابل فشارهای خارجی
در واقع، هرچه تعداد کشورهای وابسته به مسیرهای ترانزیتی ایران و حجم مبادلات تجاری عبوری از این مسیرها افزایش یابد، هزینه اقتصادی کنار گذاشتن ایران از شبکه تجارت منطقه ای نیز بیشتر خواهد شد. کشورها به طور معمول علاقه ای به چشم پوشی از مسیرهایی ندارند که برای آنها مزیت اقتصادی، کاهش هزینه های حمل و نقل و افزایش سودآوری به همراه دارد. بنابراین، ایجاد منافع اقتصادی مشترک از راه توسعه زیرساخت های ترانزیتی، می تواند علاوه بر تقویت جایگاه اقتصادی ایران، به افزایش اهمیت و لزوم حفظ این مسیرها در معادلات منطقه ای و بین المللی منجر شود.
در چنین شرایطی، پروژه راه آهن چابهار - زاهدان یکی از مهم ترین طرح هایی است که تکمیل و بهره برداری از آن می تواند قسمتی از ظرفیت مغفول مانده جغرافیایی ایران را به یک مزیت عملیاتی در تجارت خارجی تبدیل کند. اهمیت این پروژه تنها به اتصال دو شهر یا توسعه شبکه ریلی داخلی محدود نمی گردد، بلکه این مسیر می تواند زمینه اتصال بندر راهبردی چابهار به شبکه سراسری راه آهن کشور و فراهم شدن دسترسی ریلی کشورهای منطقه به آب های آزاد را فراهم آورد.
بندر چابهار به علت قرار گرفتن در خارج از محدوده تنگه هرمز و برخورداری از دسترسی مستقیم به آب های آزاد، از موقعیت ویژه ای در تجارت دریایی و ترانزیت منطقه ای برخوردار می باشد. اتصال ریلی این بندر به زاهدان و در ادامه شبکه ریلی کشور، می تواند ظرفیت جابه جایی کالا از مسیر ایران را افزایش دهد و امکان ارتباط مؤثرتر کشورهای محصور در خشکی، بخصوص کشورهای آسیای مرکزی و همسایگان شرقی را با آب های آزاد فراهم آورد. این مورد در معادلات جدید اقتصادی اهمیت مضاعفی دارد؛ چونکه دسترسی به مسیرهای متنوع و قابل اتکای حمل و نقل، یکی از مؤلفه های اصلی رقابت پذیری اقتصادی کشورها به حساب می آید.
ریل گذاری به اتمام رسید، اما راه آهن چابهار - زاهدان کی افتتاح می شود؟
هرچه تعداد کشورهای وابسته به مسیرهای ترانزیتی ایران و حجم مبادلات تجاری عبوری از این مسیرها افزایش یابد، هزینه اقتصادی کنار گذاشتن ایران از شبکه تجارت منطقه ای نیز بیشتر خواهد شد.
در معادلات جدید اقتصاد جهانی، رقابت کشورها دیگر تنها به میزان تولید کالا، تأمین منابع اولیه یا ظرفیتهای صنعتی محدود نیست، بلکه دسترسی به کریدورهای امن، سریع و کم هزینه حمل و نقل نیز به یکی از مؤلفه های اصلی قدرت اقتصادی تبدیل گشته است. کشوری که بتواند مسیرهای مطمئن و متنوعی برای انتقال کالا فراهم آورد، علاوه بر افزایش درآمدهای ترانزیتی، امکان کاهش وابستگی به مسیرهای پرریسک و محدود را نیز خواهد داشت. بر همین اساس، توسعه شبکه ریلی و اتصال بنادر به مسیرهای ترانزیتی بین المللی، فرصتی راهبردی برای افزایش سهم ایران از تجارت منطقه ای و جهانی به حساب می آید.
با وجود این اهمیت، راه آهن چابهار - زاهدان طی سالیان گذشته با تغییرات مکرر در زمان بندی تکمیل و بهره برداری مواجه بوده است؛ موضوعی که لزوم تعیین تکلیف غائی این پروژه را بیشتر از گذشته برجسته می کند. هرچند فرزانه صادق، وزیر راه و شهرسازی، از تکمیل ریل گذاری این مسیر اطلاع داده است، اما پایان عملیات ریل گذاری به معنای بهره برداری کامل از یک خط ریلی نیست و تحقق اهداف اقتصادی و ترانزیتی آن، مستلزم تکمیل سایر زیرساخت ها و شروع فعالیت عملیاتی مسیر است.
در همین زمینه، هوشنگ بازوند، مدیرعامل شرکت ساخت و توسعه زیربناهای حمل و نقل کشور، در اواسط سال ۱۴۰۴ از تکمیل راه آهن چابهار - زاهدان تا پایان همان سال اطلاع داده بود. همچنین، بر طبق وعده های اعلام شده از جانب مسئولان، قرار بود این پروژه در بهار سال ۱۴۰۵ به بهره برداری رسمی برسد؛ با این وجود، این زمان بندی محقق نشد و تکمیل و افتتاح پروژه به ماه های بعد موکول شد.
فرزانه صادق، وزیر راه و شهرسازی، نیز در هفتم مردادماه سال جاری، در نشست هم فکری با اعضای کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی، در رابطه با آخرین وضعیت اجرای راه آهن چابهار - زاهدان اظهار نمود: تکمیل این مسیر از اولین مأموریت های محوله از جانب رئیس دولت بوده و با وجود محدودیت منابع، عملیات اجرائی آن با جدیت دنبال شده است.
وی ضمن اشاره به روند اجرای پروژه بیان کرد: امیدواریم اتصال ریلی چابهار - زاهدان در ماه های مهر یا آبان به بهره برداری برسد.
با این حال، وزیر راه و شهرسازی در ۲۵ مردادماه سال جاری و در دیدار با عظیم ابراهیم، وزیر حمل و نقل، و دلیر جمعه، وزیر انرژی و ذخایر آب تاجیکستان، بار دیگر در رابطه با زمان بهره برداری از این پروژه اظهارنظر کرد و از افتتاح اتصال ریلی چابهار به زاهدان تا سه ماه آینده اطلاع داد. در معادلات جدید اقتصاد جهانی، رقابت کشورها دیگر تنها به میزان تولید کالا، تأمین منابع اولیه یا ظرفیتهای صنعتی محدود نیست، بلکه دسترسی به کریدورهای امن، سریع و کم هزینه حمل و نقل نیز به یکی از مؤلفه های اصلی قدرت اقتصادی تبدیل گشته است
بررسی این دو اظهارنظر وزیر راه و شهرسازی در هفتم و ۲۵ مردادماه نشان داده است که در آن مقطع، بازه زمانی مشخصی برای افتتاح راه آهن چابهار - زاهدان اعلام شده بود. وزیر راه در اظهارنظر نخست، بهره برداری از این پروژه را به مهر یا آبان ماه موکول کرد و در اظهارنظر دوم نیز از افتتاح آن تا سه ماه آینده خبر داد؛ بازه زمانی ای که با محاسبه تاریخ دومین اظهارنظر، به ۲۵ آبان ماه امسال می رسید.
دو ماه دیگر؛ وعده تازه وزیر برای افتتاح راه آهن چابهار - زاهدان
با این وجود، در شرایطی که تنها دو روز تا حداکثر زمان اعلام شده از جانب وزیر راه و شهرسازی باقیمانده بود، فرزانه صادق روز سه شنبه ۱۹ آبان ماه ۱۴۰۵، در نوزدهمین همایش بین المللی حمل و نقل ریلی، بار دیگر زمان جدیدی برای افتتاح این پروژه اعلام نمود و از بهره برداری راه آهن چابهار - زاهدان تا دو ماه آینده اطلاع داد.
این اظهارنظر به معنای تغییر مجدد زمان بندی افتتاح یکی از مهم ترین پروژه های ریلی و ترانزیتی کشور است؛ پروژه ای که قبل از این نیز چندین بار برای تکمیل و بهره برداری آن موعدهای زمانی مختلفی اعلام شده بود. در حقیقت، مسئله اصلی دیگر صرفا اعلام پایان ریل گذاری یا تعیین تاریخ جدید برای افتتاح نیست، بلکه باید مشخص شود چه زمانی این مسیر به صورت کامل آماده استفاده خواهد شد و چه زمانی امکان جابه جایی مستمر بار و استفاده واقعی از ظرفیتهای ترانزیتی آن فراهم می شود.
البته وزیر راه و شهرسازی در همین همایش به تأمین و تزریق ۴۰ میلیارد تومان طی دو سال اخیر برای تکمیل این پروژه ریلی اشاره کرد؛ موضوعی که با عنایت به این که یک سال و اندی از این دوره دوساله در وضعیت جنگی سپری شده است، از تداوم پیگیری ها و کوشش برای تأمین منابع مورد نیاز این طرح حکایت دارد. با این وجود، اهمیت تأمین منابع مالی زمانی به نتیجه ملموس تبدیل می شود که آثار آن در تکمیل زیرساخت ها، رفع موانع اجرائی و شروع بهره برداری از پروژه نمایان شود.
واقعیت آنست که راه آهن چابهار - زاهدان در وضعیت فعلی کشور، فراتر از یک پروژه عمرانی معمولی است. این مسیر می تواند قسمتی از ظرفیتهای راهبردی ایران برای رویارویی با محدودیت های احتمالی در مسیرهای تجارت خارجی را فعال کند و با فراهم کردن امکان دسترسی ریلی به بندر چابهار، انتخابهای بیشتری در اختیار ایران و کشورهای منطقه برای انتقال کالا قرار دهد. از این منظر، هرگونه تاخیر در بهره برداری از این خط ریلی، صرفا به معنای عقب افتادن افتتاح یک پروژه زیرساختی نیست، بلکه می تواند زمان بهره مندی کشور از ظرفیتهای اقتصادی، تجاری و ژئوپلیتیکی آنرا نیز به تعویق بیندازد.
از سوی دیگر، تکرار وعده های زمانی و تغییر مداوم موعد افتتاح، در صورت تداوم، می تواند اعتماد عمومی به برنامه ریزی و اجرای پروژه های بزرگ زیرساختی را تحت تأثیر قرار دهد. طبیعی است که در پروژه ای با این سطح از اهمیت و با عنایت به وعده های مختلف مسئولان، انتظار افکار عمومی این باشد که اعلام زمان بندی جدید بر اساس ارزیابی دقیق میزان پیشرفت، تأمین منابع و وضعیت واقعی زیرساخت ها صورت گیرد؛ نه این که هر بار با نزدیک شدن به موعد اعلام شده، تاریخ دیگری برای بهره برداری تعیین شود.
چابهار - زاهدان؛ شاه کلید ترانزیت ایران بازهم پشت وعده ها برای افتتاح
اکنون بیشتر از هر زمان دیگری لازم است که وعده های اعلام شده در رابطه با این پروژه به نتیجه عملیاتی تبدیل شود؛ چونکه معیار اصلی موفقیت چنین طرح راهبردی، نه تعداد وعده های افتتاح و نه صرفا پایان ریل گذاریدر نهایت، تجربه محدودیت های دریایی و تحولات امنیتی اخیر باید بعنوان هشداری جدی برای بازبینی در اولویت های توسعه زیرساختی کشور مورد توجه قرار گیرد. ایران برای کاهش آسیب پذیری در مقابل فشارهای خارجی، به شبکه ای متنوع، به هم پیوسته و کارآمد از مسیرهای حمل و نقل نیاز دارد؛ شبکه ای که در آن بنادر، خطوط ریلی، جاده ها و کریدورهای بین المللی مکمل یکدیگر باشند و امکان تداوم تجارت در وضعیت مختلف را فراهم آورند.
راه آهن چابهار - زاهدان یکی از حلقه های مهم تحقق این هدف است؛ حلقه ای که تکمیل و بهره برداری از آن می تواند علاوه بر تقویت ارتباط ایران با کشورهای همسایه، دسترسی کشورهای منطقه به آب های آزاد را آسان کند و منافع اقتصادی مشترکی برای طرف های استفاده کننده از این مسیر به همراه داشته باشد.
از این رو، حالا بیشتر از هر زمان دیگری لازم است که وعده های اعلام شده در رابطه با این پروژه به نتیجه عملیاتی تبدیل شود؛ چونکه معیار اصلی موفقیت چنین طرح راهبردی، نه تعداد وعده های افتتاح و نه صرفا پایان ریل گذاری، بلکه شروع بهره برداری واقعی، جابه جایی مستمر کالا و تثبیت جایگاه ایران در شبکه تجارت و ترانزیت منطقه ای است.
به طور خلاصه وزیر راه در اظهارنظر نخست، بهره برداری از این پروژه را به مهر یا آبان ماه موکول کرد و در اظهارنظر دوم هم از افتتاح آن تا سه ماه آتی خبر داد؛ بازه زمانی ای که با محاسبه تاریخ دومین اظهارنظر، به ۲۵ آبان ماه سال جاری می رسید. البته وزیر راه و شهرسازی در همین همایش به تأمین و تزریق ۴۰ میلیارد تومان طی دو سال اخیر برای تکمیل این پروژه ریلی اشاره کرد؛ موضوعی که با توجه به اینکه یک سال و اندی از این نوبت دوساله در وضعیت جنگی سپری شده است، از تداوم پیگیری ها و تلاش برای تأمین منابع مورد نیاز این طرح حکایت دارد. حالا بیش از هر زمان دیگری لازم است که وعده های اعلام شده در ارتباط با این پروژه به نتیجه عملیاتی تبدیل شود؛ چراکه معیار اصلی موفقیت چنین طرح راهبردی، نه تعداد وعده های افتتاح و نه صرفاً پایان ریل گذاریدر نهایت، تجربه محدودیت های دریایی و تحولات امنیتی اخیر باید به عنوان هشداری جدی برای بازنگری در اولویت های توسعه زیرساختی کشور مورد توجه قرار گیرد.
منبع: بازسازی خانه
این مطلب را می پسندید؟
(0)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب